Vải thiều Thanh Hà – Niềm tự hào của người dân Hải Dương

Mỗi khi nhắc đến Thanh Hà người ta nhớ ngay đến những quả vải thiều mọng đỏ, cùi dày, hạt bé, vị ngọt lịm. Được thưởng thức hương vị ngọt mát của vải thiều trong những ngày hè, cái nóng, cái nắng oi ả như bị xua tan.

vai-thieu-thanh-ha-1

Từ bao đời nay, mảnh đất Thanh Hà là một vùng quê trù phú với hoa thơm, quả ngọt quanh năm nhờ phù sa của các con Sông Rạng, Văn Úc, Thái Bình, sông Hương bồi đắp. Gần 200 năm trước, cây lệ chi (tên ban đầu của cây vải thiều) đầu tiên được đem về đây ươm trồng. Như có sự ưu ái của đất trời, thiên nhiên với mảnh đất Thanh Hà, giống tốt gặp đất phì nhiêu đã cho ra một sản vật nổi tiếng có một không hai. Không biết tự bao giờ, mỗi khi nhắc đến Thanh Hà người ta nhớ ngay đến những quả vải thiều mọng đỏ, cùi dày, hạt bé, vị ngọt lịm. Được thưởng thức hương vị ngọt mát của vải thiều trong những ngày hè, cái nóng, cái nắng oi ả như bị xua tan.

Vải thiều hay còn có tên gọi khác là “lệ chi” trong tiếng Hán-Việt, là một trong những loại trái cây đặc sản của Việt Nam. Tục truyền rằng, trong những năm cuối thế kỉ thứ 19 hoặc đầu thế kỉ thứ 20, cụ Hoàng Văn Cơm từng làm khuân vác ở Hải Phòng, khi thấy vài người lái buôn Trung Quốc ăn quả vải vứt hạt đi, cụ đã nhặt được sáu hạt, đem về quê ươm giống và mọc được ba cây. Nhưng do cụ bà dọn cỏ sơ ý đã làm chết mất hai cây chỉ còn lại một cây. Đó chính là cây vải thiều đầu tiên của nước ta. Cây vải tổ được trồng ở vùng đất phù sa ven sông Thái Bình, hợp với khí hậu nên phát triển rất tốt, cho loại quả ngon có tiếng mà người dân thường hết lòng khen ngợi.

Vải Thanh Hà là giống có kích thước quả bé nhất trong tất cả các giống vải hiện nay, dạng quả hơi tròn. Chiều cao quả 3,3 – 3,4 cm, chiều rộng quả 3,4 – 3,5 cm, tỷ lệ cao quả/ rộng quả 0,94 – 0,98. Quả nhỏ, vỏ sần, chín màu đỏ, hạt rất màu đen tuyền hoặc không hạt, cùi trắng dày ăn rất ngọt, hương vị thơm đặc biệt. Quả nặng 18 – 20g, tỷ lệ cùi 72 – 80% thịt hơi nhão, khi bóc vỏ dễ vỡ nước, mùi thơm. Vải thiều Thanh Hà hột nhỏ, màu nâu đen, cây vải tuổi càng cao thì hạt càng nhỏ, có nhiều trái gần như không có hạt và lớp cùi dày ngọt lịm, đầy nước.

Diện tích cây ăn quả toàn tỉnh Hải Dương là 21.000ha với 3 cây trồng chủ lực là vải, ổi, na. Trong đó cây vải chiếm 50% diện tích, với 10.700ha, tập trung chủ yếu ở huyện Thanh Hà và thị xã Chí Linh. Từ 10 tuổi trở lên, cây vải ra hoa đều và năng suất ổn định hơn. Trồng trên đất đồi vùng Trung du, nếu chăm bón tốt, nhất là bón thêm lân và phân hữu cơ, có thể cho năng suất cao. Vải ra hoa vào tháng 3 dương lịch và chín vào tháng 6. Thời gian thu hoạch vải từ giữa tháng 5 đến tháng 7. Khoảng thời gian thu hoạch vải thiều thường ngắn, khoảng 2 tuần. Vì vậy nên với sản lượng lớn, người ta thường chế biến bằng cách sấy khô, sản phẩm sau đó gọi là vải khô. Vải còn là một loại trái cây cực kì bổ dưỡng và có tác dụng chữa bệnh rất tốt, hàm lượng vitamin trong vải cực kì cao rất hiệu quả trong việc tăng cường hệ miễn dịch, tạo làn da đẹp rạng ngời, tốt cho trí não, điều hòa huyết áp và kháng ung thư.

Mô hình sản xuất vải an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP đã được tỉnh Hải Dương triển khai từ năm 2012 đến năm 2015, với kết quả xây dựng và triển khai thành công 36 mô hình vải VietGAP với tổng diện tích gần 250ha, theo tiêu chuẩn Mỹ, Úc, EU 110ha, 10ha theo Global GAP.  Năm 2015, tỉnh Hải Dương đã xây dựng mô hình vải đủ điều kiện xuất khẩu đi Mỹ với tổng diện tích 18,98ha vải thiều. Năng suất vải đạt trung bình 80 tạ/ha, tổng sản lượng đủ tiêu chuẩn xuất khẩu đạt 150 tấn. Năm 2015 là năm đầu tiên vải thiều của Hải Dương được xuất khẩu sang thị trường Mỹ với giá từ 17-19 USD/kg, tương đương 370.000 – 400.000đ/kg. Trong tháng 3/2015, Mỹ đã kiểm tra và cấp 2 mã số vùng trồng vải xuất khẩu đi Mỹ cho 20ha vải thiều của Hải Dương.

Thị trường tiêu thụ vải thiều Thanh Hà rộng khắp cả nước, chiếm khoảng 50% sản lượng, 25-30% xuất khẩu đi Trung Quốc, 10% tiêu thụ tại các hệ thống siêu thị trong nước, 10% sấy khô tại các lò thủ công và 5% xuất khẩu đi các nước Mỹ, Úc, EU, các nước Trung Đông, Nhật Bản, Hàn Quốc ở dạng tươi và cấp đông.

Vải thiều đã trở thành một loại cây trồng chủ lực của mảnh đất Thanh Hà, đem lại nguồn thu nhập chính cho người dân ở đây. Thương hiệu Vải thiều Thanh Hà có tiếng cả trong và ngoài nước, năm 2007 được cấp bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý của Cục Sở hữu trí tuệ; năm 2012 đạt Top 50 sản phẩm uy tín, chất lượng do Trung ương Hội tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam bình chọn; năm 2013 đạt Top 10 thương hiệu nhãn hiệu nổi tiếng do Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam bình chọn và đạt Top 10 sản phẩm uy tín, chất lượng do Trung ương Hội tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam bình chọn; năm 2014 được bình chọn “Tinh hoa đặc sản ba miền”, Top 10 sản phẩm uy tín chất lượng; năm 2015 được vinh danh Top đầu với 2 giải thưởng “Thương hiệu vàng, Logo và Slogan ấn tượng năm 2015”.

 

Trung Kiên (xttmnongnghiephanoi.vn)