Về Thanh Cường nghe chuyện năm xưa

Ở Bảo tàng Lịch sử Quốc gia có một hiện vật gốc “độc nhất vô nhị” – đó là cuốn “Đường Kách mệnh” của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Trong cuốn sách có tờ giấy rời (tờ trình) viết chữ Nôm, bằng mực son do Nguyễn Văn Tôn, Phó lý xã Hạ Trường (nay là xã Thanh Cường) trình tri phủ Thanh Hà (Hải Dương) về việc bắt được cuốn sách..

Ngược dòng lịch sử

Năm 1925, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về Quảng Châu (Trung Quốc). Tại đây, Người thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên (tức Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội), bao gồm những thanh niên yêu nước đang hoạt động ở Trung Quốc, chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này. Từ năm 1927, hội viên của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên lần lượt về nước để tuyên truyền, vận động và xây dựng cơ sở cách mạng trong dân chúng, nhất là lực lượng công nhân ở các khu công nghiệp, khu đô thị.

 Năm 1928, đồng chí Trần Khắc Quảng (tức Khóa Nam), cán bộ của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên từ Hải Phòng về Thanh Hà (Hải Dương) hoạt động với danh nghĩa là người dạy học và bán quế. Ông là người giỏi võ nên các trai làng theo ông học võ rất đông. Qua đó, ông đã tuyên truyền xây dựng cơ sở cách mạng và tổ chức ra Nông hội đỏ, Hội Tương tế, Hội Ái hữu… ở địa phương. Vào những năm 1930, 1931, lần đầu tiên dân chúng ở Thanh Hà nhìn thấy cờ đỏ sao vàng cũng như truyền đơn, áp phích được dán và rải khắp khu vực trong huyện với nội dung phản đế, phản phong, đòi người cày có ruộng. Hoạt động của đồng chí Trần Khắc Quảng có ảnh hưởng sâu sắc tới các tầng lớp nhân dân Thanh Hà nói chung và nhân dân xã Hạ Trường nói riêng, làm cho bọn tay sai của đế quốc, phong kiến hoảng sợ, chúng báo cho quan trên, mật thám của Pháp về theo dõi. Chính trong thời gian này, cuốn “Đường Kách mệnh” của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên được đồng chí Nguyễn Lương Bằng, một trong những lãnh tụ của Đảng bí mật chuyển từ Hải Phòng về khu Hà Đông (gồm các xã nằm ở phía đông huyện Thanh Hà). Khu Hà Đông nằm cách TP Hải Phòng một con sông là Văn Úc. Đây là vùng đất bốn bề sông nước, do hai con sông Văn Úc và Thái Bình bao bọc, lau sậy um tùm, đi đâu cũng phải qua đò nên rất tiện lợi cho việc hoạt động cách mạng lúc đó. Sau này, khi giặc Pháp khủng bố gắt gao, có thời điểm Thành ủy Hải Phòng phải sơ tán về nơi đây để hoạt động và chỉ đạo cách mạng.

Thanh cuong 2017 2
Ông Bùi Quang Hiến (tức Lê Quý Hoạt) và tác giả. Ảnh: LÊ QUỐC

Đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã đưa cuốn “Đường Kách mệnh” cho đồng chí Quách Trung Đản rồi tới đồng chí Trần Khắc Quảng. Trong một cuộc họp ở nhà ông Nguyễn Bá Khắc (thôn Vĩnh Bình), Phó lý Nguyễn Văn Tôn đã đưa mật thám và lính Pháp về vây bắt. Trong trận vây bắt này, đồng chí Trần Khắc Quảng bị trúng đạn, vết thương rất nặng, lại gẫy chân nên chúng bắt dẫn lên tri huyện. Tuy nhiên, đến bến đò Gùa thì đồng chí Trần Khắc Quảng hy sinh. Khám trong người ông, chúng thu được cuốn “Đường Kách mệnh” đem nộp tri huyện Thanh Hà.

Đó là cuốn sách còn tươi màu mực, theo hành trang Nguyễn Lương Bằng, người giao liên bí mật làm việc trên tàu Sông Pô chạy tuyến đường thủy Quảng Châu-Hải Phòng về Hải Phòng, Hải Dương. Một điều lý thú là trong cuốn “Đường Kách mệnh” – hiện vật gốc “độc nhất vô nhị” ở Bảo tàng Lịch sử Quốc gia có tờ giấy rời (tờ Trình) viết chữ Nôm, bằng mực son kể về việc bắt được cuốn sách. Toàn văn tờ Trình đó như sau: “Tên con là Phó lý Nguyễn Văn Tôn, xã Hạ Trường, xin nộp quan huyện Thanh Hà quyển sách này. Con xin làm đơn trình sau. Bảo Đại năm thứ 5, ngày 29 tháng Hai”. Phó lý Nguyễn Văn Tôn (ký), có chữ “Nhất” và chữ “Phụng đệ” cùng với chữ ký và con dấu của Tri huyện Thanh Hà Trần Ngọc Liễn.

Tờ trình của Phó lý xã Hạ Trường xác nhận một sự thực quan trọng là ngày 29 tháng Hai, Bảo Đại năm thứ 5, tức là ngày 28-3-1930, y đã bắt được cuốn sách “cấm” tại nơi cư trú, sau trên dưới 3 năm xuất bản, đã nộp “tang vật” kèm theo tờ Trình lên Tri huyện Thanh Hà và được viên quan cấp trên xác nhận.

Hải Dương là quê hương của nhà hoạt động cách mạng Nguyễn Lương Bằng. Hành trình cuốn sách đó như sau: Cuốn sách được Nguyễn Lương Bằng giấu trên những con tàu chạy tuyến đường Quảng Châu – Hải Phòng, đưa về cất giấu tại ngôi nhà số 157C (trên gác 2), phố Lê Lợi (trước đây là phố Bengic)-là một trạm giao thông liên lạc mà Nguyễn Ái Quốc đã cử Lý Hồng Nhật về xây dựng, rồi giao lại cho Lê Văn Hiền phụ trách, từ đó mà phân phối đi các ngả. Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, cuốn “Đường Kách mệnh” của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc mà Phó lý xã Hạ Trường Nguyễn Văn Tôn nộp lên tri huyện Thanh Hà nay được trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và là hiện vật gốc “độc nhất vô nhị”

Sau khi đồng chí Trần Khắc Quảng hy sinh, phong trào cách mạng nơi đây không vì thế mà bị dập tắt, trái lại còn phát triển mạnh mẽ hơn. Dưới sự lãnh đạo của Việt Minh, ngày 27-7-1945, lực lượng tự vệ cùng với sự nổi dậy của quần chúng đã tước vũ khí, giải tán chính quyền, Tri huyện Thanh Hà Phạm Quang Hãn giao nộp vũ khí đầu hàng. Thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở cả nước nói chung, ở Thanh Hà và xã Hạ Trường nói riêng diễn ra mau lẹ, khẩn trương, kịp thời, giành thắng lợi trọn vẹn. Chính quyền nhân dân được thành lập cùng với các Hội Phụ nữ cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Nông dân cứu quốc, Phụ lão cứu quốc, Nhi đồng cứu quốc và Ban Bình dân học vụ cũng lần lượt ra đời.

Thanh cuong 2017 1
Thanh Cường vào vụ vải thiều

Đáp lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”, Ủy ban hành chính xã Hạ Trường đã nhanh chóng củng cố lại lực lượng vũ trang, dựng làng chiến đấu, thực hiện tiêu thổ kháng chiến và cắm cọc trên sông để ngăn tàu giặc. Đáp ứng nguyện vọng của nhân dân và số lượng đảng viên cũng như tình hình cách mạng phát triển ở địa phương, ngày 5-9-1947, tại gia đình đồng chí Bùi Duy Vịnh ở thôn Vĩnh Ninh, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Thanh Cường chính thức được thành lập với ba đảng viên: Lê Quý Tuyên, Bùi Duy Vịnh và Bùi Quang Hiến (tức Lê Quý Hoạt), đồng chí Lê Quý Tuyên được chỉ định làm Bí thư. Cuối năm 1947, chi bộ đã phát triển với 18 đảng viên.

Vùng quê đổi thay

Bảy mươi năm đã trôi qua kể từ ngày chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên được thành lập, trải qua nhiều thời gian tách nhập và tên gọi như: Hạ Trường, Chấn Hưng, Tân Hưng và từ tháng 1-1956 đến nay là Thanh Cường, từng bước “thay da đổi thịt”, không ngừng phát triển. Từ một chi bộ, đến nay Đảng bộ xã Thanh Cường đã có 5 chi bộ thôn với 242 đảng viên. Ông Bùi Quang Hiến (tức Lê Quý Hoạt), người đảng viên hơn 70 năm tuổi Đảng, nhớ lại: “Ngày thành lập chi bộ, bọn tay sai và lính Pháp lùng sục ghê gớm nhằm bắt bớ, đàn áp phong trào, nhưng sức sống của Đảng vẫn không ngừng lớn mạnh trong lòng nhân dân”. Trải qua các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, Thanh Cường có 8 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, gần 100 liệt sĩ và hơn 50 thương binh, đóng góp cho đất nước hàng trăm thanh niên nhập ngũ.

Đất nước thống nhất, phát huy truyền thống cách mạng, Thanh Cường cùng cả nước nỗ lực hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, ấm no. Trên quê hương Thanh Cường hôm nay, những con đường trải nhựa, trải bê tông phẳng lỳ, rộng rãi đến từng ngõ xóm; nhà cửa của người dân được xây dựng kiên cố. Hệ thống điện-đường-trường-trạm khang trang, sạch đẹp. Trao đổi với chúng tôi về tình hình kinh tế-xã hội của địa phương, đồng chí Đặng Văn Lan, Phó bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã cho biết: “Hiện nay, Thanh Cường có gần 100ha đất trồng lúa, năng suất hằng năm đạt 60-65 tạ/ha với tổng sản lượng đạt gần 14 tấn, trị giá gần 5 tỷ đồng. Diện tích vải thiều giữ quả ổn định gần 200ha, sản lượng ước đạt hơn 1.200 tấn, giá bình quân 30.000 đồng/kg, thu nhập ước đạt 36 tỷ đồng. Toàn xã chỉ còn hơn 3% hộ nghèo và cận nghèo. Trường Tiểu học Thanh Cường đạt chuẩn Quốc gia. Trường THCS và trường mầm non cơ bản hoàn thành các tiêu chí và đang hướng tới đạt chuẩn quốc gia. Trong chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020, Thanh Cường cơ bản đạt các tiêu chí theo quy định. Đảng bộ và nhân dân Thanh Cường đang nỗ lực phấn đấu hoàn thành về đích nông thôn mới trong năm 2017. Những năm qua, tổ chức Đảng ở địa phương luôn đạt TSVM, nhiều đảng viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được cấp trên khen thưởng.

Chúng tôi về Thanh Cường vào những ngày địa phương đang sôi nổi thi đua chào mừng 72 năm Quốc khánh 2-9; kỷ niệm 70 năm Ngày thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên, trên khuôn mặt của những người dân đều hiện rõ niềm hân hoan, phấn khởi. Ông Vũ Thanh Hồng là đảng viên, cựu chiến binh Mặt trận Tây Nguyên năm xưa tâm sự: “Chúng tôi rất tự hào là vùng quê đã từng được sở hữu cuốn sách quý “Đường Kách mệnh” của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Đảng bộ và nhân dân Thanh Cường nguyện mãi đi theo con đường của Bác; tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh ngày càng thiết thực, hiệu quả”.

LÊ QUÝ HOÀNG (qdnd.vn)